Tâm lý - Tâm thần

Tâm thần phân liệt: Phát hiện sớm, khả năng phục hồi cao

Tâm thần phân liệt là một hội chứng rối loạn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý, suy nghĩ, cảm nhận và hành động của người mắc phải.

Người bị tâm thần phân liệt gặp khó khăn trong việc phân biệt và nhận thức cái gì là thật và cái gì là tưởng tượng. Đồng thời, họ còn khó có thể bộc lộ cảm xúc bình thường trong các tình huống xã hội.

Nhiều người thường cho rằng bệnh nhân tâm thần phân liệt có nhiều tính cách khác nhau, đây là một sai lầm khá phổ biến. Đa phần người bị tâm thần phân liệt không có xu hướng bạo lực hay gây nguy hiểm cho người khác. 

1. Tâm thần phân liệt do nguyên nhân nào gây ra?

Nguyên nhân gây nên tâm thần phân liệt hiện nay vẫn chưa được xác định rõ. Một số giả thiết cho rằng: do gen di truyền, do yếu tố sinh học (cấu trúc hóa học của não không bình thường), hoặc do nhiễm virus hay chứng rối loạn miễn dịch.

- Yếu tố di truyền học

Các nhà khoa học cho rằng tâm thần phân liệt có xu hướng di truyền qua các thế hệ trong gia đình. Tương tự các căn bệnh liên quan đến di truyền, tâm thần phân liệt có thể xuất hiện khi cơ thể trải qua những thay đổi về nội tiết và thể chất (ví dụ khi dậy thì), hoặc sau khi họ phải trải nghiệm những tình huống căng thẳng và tồi tệ.

Tâm thần phân liệt có thể là do các yếu tố bất thường về mặt hóa học hoặc cấu trúc ở não
Tâm thần phân liệt có thể là do các yếu tố bất thường về mặt hóa học hoặc cấu trúc ở não

- Yếu tố sinh học

  • Hóa học: Các nhà nghiên cứu tin rằng những người bị tâm thần phân liệt có sự mất cân bằng hóa học ở não hoặc rối loạn các chất dẫn truyền thần kinh như: dopamine, glutamate và serotonin. Những chất dẫn truyền thần kinh này có vai trò cho phép các tế bào thần kinh trong não truyền thông tin cho nhau. Sự mất cân bằng của chúng ảnh hưởng đến cách não phản xạ lại với các kích thích bên ngoài. Điều này lý giải việc người bị tâm thần phân liệt dễ bị choáng bởi các thông tin giác cảm (như âm thanh lớn hoặc ánh sáng). Đồng thời, các giác quan cũng bị lệch lạc gây nên ảo giác hoặc ảo tưởng.
  • Cấu trúc: Một số nghiên cứu cho thấy sự phát triển cấu trúc cơ thể khi nằm trong tử cung mẹ nếu bị sai hướng cũng có thể dẫn đến tâm thần phân liệt.

- Nhiễm virus và rối loạn miễn dịch

Tâm thần phân liệt cũng có thể bị mắc phải do các yếu tố ngoại cảnh như virus hoặc rối loạn miễn dịch. Ví dụ: Trẻ sơ sinh có mẹ bị cúm trong khi mang thai có tỉ lệ nguy cơ phát triển tâm thần phân liệt cao hơn so với các trẻ bình thường, những người nhập viện do nhiễm trùng nặng cũng có nguy cơ mắc phải di chứng là tâm thần phân liệt.

2. Làm thế nào để nhận biết người bị tâm thần phân liệt?

Các dấu hiệu/triệu chứng cảnh báo của tâm thần phân liệt khác nhau ở từng người. Chúng có thể phát triển chậm rãi hoặc xuất hiện đột ngột, theo chu kỳ tái phát và thuyên giảm. 

- Dấu hiệu cảnh báo sớm tâm thần phân liệt

Một số hành vi được cho là dấu hiệu cảnh báo sớm của tâm thần phân liệt bao gồm:

  • Nghe hoặc nhìn thấy ảo giác
  • Cảm giác mình bị theo dõi
  • Nói hoặc viết những thứ vô nghĩa
  • Phản ứng chậm với các tình huống xảy ra trong đời sống
  • Khó tập trung, suy giảm hiệu suất lao động hoặc học tập
  • Tính cách thay đổi, thất thường, dễ cáu giận hoặc sợ hãi người thân
  • Quan tâm quá mức đến các yếu tố tôn giáo huyền bí
  • Khó ngủ, khó định vị được vị trí của cơ thể

Nếu bạn hoặc bất kỳ ai xung quanh biểu hiện những triệu chứng này trong hơn 2 tuần thì nên đến bác sĩ ngay lập tức.

Người bệnh tâm thần phân liệt có thể nghe hoặc nhìn thấy ảo giác
Người bệnh tâm thần phân liệt có thể nghe hoặc nhìn thấy ảo giác

- Biểu hiện cụ thể của tâm thần phân liệt 

Các triệu chứng của tâm thần phân liệt gây nên ảnh hưởng lớn đến đời sống của người bệnh theo hai hướng: gây kích động hoặc làm họ trở nên tiêu cực. Họ có thể:

  • Cảm thấy trong đầu mình có những ý tưởng lộn xộn, không liên quan đến nhau 
  • Có ảo giác rằng ai đó đang đi theo hoặc ra lệnh cho mình 
  • Nói chuyện và hành động vô nghĩa
  • Kích động, căng thẳng liên tục… 
  • Có xu hướng xa lánh xã hội, thờ ơ với mọi thứ xung quanh.

3. Tâm thần phân liệt: Phát hiện và điều trị sớm có thể phục hồi

Nếu nghi ngờ ai đó đang mắc phải tâm thần phân liệt, hãy đưa họ đến gặp chuyên gia y tế hoặc các bác sĩ tâm thần ngay lập tức. Điều trị sớm sẽ có khả năng phục hồi tốt.

Những cách điều trị tâm thần phân liệt có thể được áp dụng để điều trị như sau:

- Phục hồi chức năng 

Giúp người bệnh hồi phục sự tự tin và có những kỹ năng cần thiết để sống ổn định và an toàn cùng với căn bệnh. Cách này thường được sử dụng khi người bệnh tâm thần phân liệt nhẹ và có thể khắc phục bằng cách phục hồi chức năng tâm lý.

- Thuốc chống rối loạn thần kinh

Giúp giảm sự mất cân bằng sinh hóa gây nên tâm thần phân liệt và làm giảm khả năng tái phát. Có hai loại thuốc chống rối loạn thần kinh: thuốc chống loạn thần điển hình và thuốc chống loạn thần không điển hình (thuốc thế hệ mới).

  • Thuốc chống loạn thần điển hình: Kiểm soát các triệu chứng ảo tưởng, ảo giác. 
  • Thuốc chống loạn thần không điển hình: Điều trị các triệu chứng kích động hoặc làm trầm cảm gây nên do tâm thần phân liệt, có ít tác dụng phụ hơn. 

Cần nhớ, nếu không được chữa trị, bệnh nhân tâm thần phân liệt có thể bị rối loạn vận động, có những phản ứng tiêu cực trong một thời gian dài... Vì vậy, người bị tâm thần phân liệt cần được điều trị càng sớm càng tốt.

Người viết: SV D3. Nguyễn Thị Bích Ngọc

Nguồn: Mental Health America

ĐỪNG BỎ LỠ


Vui lòng đăng nhập hoặc đăng ký để được bình luận!

Move top